czwartek, 19 listopada 2026

2003-08-01 Pierwsze zaliczanie linii Nowy Sącz - Chabówka

 

Kolejny archiwalny wpis dotyczy mojego pierwszego przejazdu linią kolejową Nowy Sącz – Chabówka, który zrealizowałem 1 sierpnia 2003 r. Oczywiście pociągami planowymi, nie żadnym retro. Taką wycieczkę planowałem od dawna, ponieważ zawsze mnie kręciła ta malownicza niezelektryfikowana trasa. Została ona wybudowana w roku 1884 jako fragment Galicyjskiej Kolei Transwersalnej biegnącej z Czadcy przez Żywiec, Chabówkę, Nowy Sącz, Jasło, Sanok, Chyrów, Sambor i Stanisławów do ówczesnej granicy rosyjskiej w Husiatyniu. Z wypraw w Beskid Wyspowy w latach 90` zapamiętałem pociągi osobowe z Chabówki do Nowego Sącza zestawiane z lokomotywy spalinowej SP42 i trzech wagonów bezprzedziałowych „bonanz”. Niestety po 2000 roku kiedy zacząłem robić pierwsze kółeczka kolejowe, linię nawiedzały pasma nieszczęść. W 2001 roku dwa razy osuwał się nasyp i obsługa była podzielona na odcinki Chabówka – Mszana Dolna i Tymbark – Nowy Sącz bez komunikacji zastępczej pośrodku. Następnie 7 października 2002 r. ruch został całkowicie zawieszony. Niedługo potem przywrócono przejezdność całej linii i od grudnia 2002 r. wznowiono ruch pociągów z Chabówki do Nowego Sącza, by po dwóch tygodniach… znów go zawiesić. Kolejna reaktywacja nastąpiła w marcu 2003 r., początkowo na okres do końca czerwca. Niestabilna oferta motywowała mnie żeby możliwie szybko wybrać się zaliczyć trasę. Ostatecznie kursowanie pociągów przedłużono i w wakacje zrealizowałem upragnione kółeczko Kraków – Tarnów – Nowy Sącz – Chabówka – Kraków. Reaktywowana oferta była skromna. Przed pierwszym zawieszeniem ruchu między Chabówką a Nowym Sączem kursowało 6 par pociągów. Rozkład na rok 2003 przewidywał 3 pary relacji Nowy Sącz – Limanowa obsługiwane szynobusem SA104, oraz 2 pary Limanowa – Chabówka realizowane składem dwóch wagonów z lokomotywą SM42.

Piątek 1 sierpnia. Podróż rozpoczynam o 9:25 osobowym z Krakowa do Tarnowa (EN57-1087+1510) Pierwsza jednostka była wyposażona w wyświetlacze i miała siedzenia z dość twardego materiału. Zapełnienie ok. 70%. W stacji Brzesko Okocim stał skład dwóch EN57 plastik niski (012+014) jako osobowy do Krakowa. W Tarnowie szybka przesiadka na jednostkę do Krynicy, którą była pojedyncza EN57-635 wypełniona prawie w 100%. Przy peronie 1 stał osobowy do Przemyśla z lokomotywą EU07-007 posiadającą od niedawna  nowe czerwone malowanie PKP Cargo. My ruszamy o 10:58. W stacji Tarnów Filia stał elektrowóz ET21-630 świeżo po rewizji. Daleko nie ujechaliśmy, gdyż na mijance Kłokowa czekaliśmy prawie 10 minut na opóźnionego pospiesznego "Presovcan" relacji Koszyce – Kraków. W Tuchowie krzyżujemy się z konwojem wracającym z naprawy w ZNTK Nowy Sącz, na który składały się dwie katowickie SM42 i kilka drezyn. Kolejny dłuższy postój w Wilczyskach w celu krzyżowania z osobówką Krynica – Tarnów (EN57-879). Przy wjeździe do Stróż na torze wyciągowym stały ET21-631 i 345, obie świeżo po rewizjach, czekała też jednostka do Jasła (EN57-924). Dalej linia jest dwutorowa, a w składzie zrobiło się trochę luźniej. Za Grybowem zaczyna się najciekawsza część trasy. Jechaliśmy doliną i po lewej w górze było widać linię kolejową. Okazało się, że to dalszy przebieg naszej trasy. Chwilę później wyjechaliśmy na górę i widzieliśmy jak na dłoni Grybów i tory, którymi wcześniej jechaliśmy. Za Mszalnicą szlak na chwilę robi się jednotorowy i wjeżdżamy do krótkiego tunelu, za którym znajduje się stacja Kamionka Wielka. Po godzinie 13 osiągamy Nowy Sącz. 

EN57-635 jako pociąg osobowy z Tarnowa do Krynicy podczas
postoju na stacji Nowy Sącz

Tu miałem 2,5 godziny przerwy, które spędziłem na fotografowaniu autobusów miejskich i pociągów na trasie w kierunku Stróż. Na ulicach Nowego Sącza królowały wówczas żółte autobusy Jelcz PR110. Czasem tylko ich monotonię przerywały pojedyncze sztuki Autosanów H6, Jelczy 120M i L100I oraz MAN-ów NL222. 

Parowóz TKt48-177 jako pomnik przed stacją Nowy Sącz.

Autosan H6 #24 na dworcu MPK w Nowym Sączu

Jelcz PR110M #342 na ulicy Kolejowej

Jelcz PR110U #278 na alei Batorego. Ten autobus został zachowany
jako zabytek i oczekuje na remont.

Jelcz PR110M #348 i Jelcz 120MM/2 #383 na alei Batorego

Jelcz PR110M #323 na alei Batorego

MAN NL222 #116 skręca z ulicy Królowej Jadwigi w Nawojowską

Jelcz L100I #55 na ulicy Nawojowskiej

Jelcz PR110M #364 na ulicy Traugutta

Z kolei na torach w kierunku Stróż upolowałem EU07-211 z pośpiesznym "Bieszczady" z Krynicy do Gliwic liczącymi aż 3 wagony, oraz leciwą jednostkę EN57-003 jako osobowy 632 Krynica – Tarnów.

EU07-211 z pociągiem pospiesznym "Bieszczady" z Krynicy do
Gliwic ruszył chwilę temu ze stacji Nowy Sącz

EN57-003 jako pociąg osobowy z Krynicy do Tarnow na szlaku
za stacją Nowy Sącz

Po powrocie na dworzec wsiadłem do pociągu do Limanowej, którym był szynobus SA104-001, składający się de facto z członu silnikowego SA104 i sterowniczego SA122. 

SA104-001 jako pociąg osobowy do Limanowej na stacji Nowy Sącz

Siedzenia były ciasno rozmieszczone i z dość twardej tkaniny wandaloodpornej. Frekwencja przeszła moje najśmielsze oczekiwania. Pojazd wypełnił się do ostatniego miejsca, a kilka osób nawet stało. Wśród pasażerów była spora gromada młodzieży udającej się do Rabki. Zajęli m.in. miejsca naprzeciwko mnie i dawali o sobie znać przez całą trasę. Po wyruszeniu z Nowego Sącza ujrzałem ET21-456 i jakąś niebieską SM42 przetaczającą wagony osobowe. Nasz szynobus często trąbił, a dźwięk syreny był dość nietypowy jak na kolej i przypominał bardziej odgłos ambulansu 😂. Dźwięk ten nie przypadł on za bardzo do gustu jadącym w naszym składzie młodziakom 😂. Do Marcinkowic linia jest zelektryfikowana. Na tamtejszej stacji stało sporo wagonów towarowych, głównie w złym stanie. W Klęczanach odgałęzia się czynna bocznica do kamieniołomu. Nasz szynobus jechał niespiesznie 40 km/h, co przynudzało młodzież nim jadącą. Spożywali piwo w hurtowych ilościach i w konsekwencji bez przerwy latali do wc przepychając się między stojącymi pasażerami. Niektórzy próbowali nawet dyskretnie palić papierosy mimo, że kierpocini kategorycznie zabroniła. Jeden z grupy wykłócał się też z nią o legitymację, której nie miał tłumacząc się, że wyfrunęła przez okno. I tak kłócili się aż do Pisarzowej kiedy dresik wymiękł i zapłacił dopłatę na normalny. W końcu doturlaliśmy się do Limanowej gdzie szynobus skończył bieg. 

SA104-001 ukończył bieg w Limanowej

Część pasażerów (w tym grupka młodzieży) kontynuowała podróż pociągiem do Chabówki, na który trzeba było czekać 40 minut. Tymczasem na głównej ulicy co kilka minut śmigały wstrętne pasożytnicze busy. O 17:05 przyjechał skład z Chabówki (SM42-578 i 2 bonanzy, w nich 12 osób). 

SM42-578 z pociągiem osobowym z Chabówki dojeżdża do
stacji Limanowa

Lokomotywa obleciała skład i o 17:20 ruszyliśmy w stronę Chabówki. Tym razem rozrywkowa grupka młodzieży stanowiła prawie połowę frekwencji w pociągu. Gdy ujrzeli moją znajomą twarz z szynobusu chcieli mnie poczęstować piwem i papierosem. Zaraz za Limanową znajduje się nieczynna bocznica do CPN-u na której stał wrak lokomotywki SM03. W Sowlinach jest przejazd ze szlabanami bez obsługi. Pociąg zatrzymał się przed nim, mechanik wyskoczył z loka, opuścił szlabany i mogliśmy ruszyć dalej. Niespieszne tempo pociągu przynudzało młodzież, która oprócz picia i palenia zaczęła też podśpiewywać :D. Kilku z nich poszło nawet na tył ostatniego wagonu i pomazało go markerami. Kierpoć gdy to zauważył wpadł w furię, natychmiast zadzwonił na policję i uzgodnił, że interwencja będzie w Mszanie Dolnej. Sporo ludzi wysiadło w Tymbarku, duża wymiana podróżnych była też w Dobrej k/Limanowej i w Skrzydlnej. Przed Dobrą są dwa efektowne wysokie wiadukty położone dodatkowo na łukach. Od Kasiny Wielkiej zjeżdżamy 50-60 km/h do Mszany Dolnej mijając feralne miejsca w nasypie, gdzie ziemia dwa razy się osuwała. Na stacji czekał już radiowóz i funkcjonariusze poszli spisywać niesfornych czereśniaków. Trwało to dobre 15 minut, ale w końcu pojechaliśmy dalej. Odtąd do Rabki-Zdroju podróż upłynęła już spokojnie. Stacja Rabka Zaryte została zredukowana do roli mijanki, pozostałe tory są rozebrane. Do Rabki-Zdroju dotarliśmy o 19:08 z 15-minutowym opóźnieniem i kasa biletowa była już od 8 minut nieczynna. O 19:20 przyjechał osobowy relacji Zakopane – Kraków Główny (EN57-1521 miesiąc po rewizji), którym udałem się w drogę powrotną kupując bilet u kierpocia. 

EN57-1521 jako pociąg osobowy z Zakopanego do Krakowa
zatrzymuje się na przystanku Rabka-Zdrój

W Chabówce stały nasze bonanzy, którymi przyjechaliśmy z Limanowej. Przyjechał przeraźliwie pusty osobowy 5545 z Krakowa Płaszowa (EN71-21) i ruszyliśmy w drogę. W Jordanowie krzyżowaliśmy się z pośpiesznym "Giewontem" z Częstochowy do Zakopanego (ED72-010). 

ED72-010 jako pociąg pospieszny "Giewont" z Częstochowy do
Zakopanego na stacji Jordanów

Przed Suchą Beskidzką z prawej dochodzi tor z Krakowa, którym jechała osobówka z Krakowa Płaszowa (EN57-1457) i pojechaliśmy równolegle na stację. W Suchej Beskidzkiej mój skład znacznie opustoszał. Po drodze jednak znów się zapełnił. W Stroniu krzyżujemy się z osobowym 5549 Kraków Gł. – Zakopane (EN71-37, w środku całkiem sporo ludzi). Na polu robi się już ciemno. W końcu osiągamy Kraków. Przed Płaszowem stoimy chwilę pod semaforem przepuszczając osobowego 5551 do Suchej Beskidzkiej (EN57-855, zapełnienie całkiem przyzwoite) i wjeżdżamy na stację. Chwilę później przyjeżdża nocny pośpieszny "Tetmajer" z Zakopanego do Gdyni prowadzący autokuszetkę szczelnie wypełnioną samochodami. O 22:11 osiągamy Kraków Główny, oprócz mnie dojechało kilkanaście osób. Przy sąsiednim peronie czekał osobowy 5553 do Suchej Beskidzkiej w długim zestawieniu (EN71+EN57). W domku byłem o 22:40.

Jak się później okazało, reaktywowana w marcu 2003 roku oferta na linii Chabówka – Nowy Sącz przetrwała rok. Z końcem marca 2004 r. zawieszono kursowanie dwóch par pociągów relacji Chabówka – Limanowa wprowadzając na ich miejsce Kolejową Komunikację Autobusową. Odcinek Limanowa – Nowy Sącz miał się nieco lepiej. Utrzymano na nim trzy pary pociągów obsługiwane szynobusem SA104. We wrześniu 2004 r. sprowadzono do Nowego Sącza szynobus SA101-001 i ofertę rozwinięto do 4 par Nowy Sącz – Tymbark. Niestety w przypadku awarii lub przeglądu szynobusu wysyłany był autobus PKS. Kolejna niestety krótka reaktywacja ruchu na całej linii miała miejsce w grudniu 2005 r., tym razem z wykorzystaniem trzech szynobusów: jedynego SA104 oraz dwóch SA109. Niestety skromna oferta w postaci 3-4 par pociągów w połączeniu z częstym zastępowaniem pociągów komunikacją zastępczą, nie przyciągnęła pasażerów. W 2006 r. definitywnie zawieszono planowe pociągi osobowe relacji Chabówka – Nowy Sącz i odtąd trasę przemierzały już tylko pociągi specjalne i retro. Przywrócenie codziennych połączeń nastąpi po zakończeniu trwającej całkowitej przebudowy linii, obejmującej w wielu miejscach zmianę jej przebiegu.

środa, 18 listopada 2026

Wspomnienia z linii Skawina - Oświęcim

 

Kolejny wpis ze wspomnieniami będzie poświęcony linii kolejowej Skawina – Oświęcim, która również miała ostatnio ciekawą historię. Trasa Oświęcim – Skawina – Podgórze Płaszów powstała w 1884 roku, wraz z budową Galicyjskiej Kolei Transwersalnej łączącej Czadcę przez Żywiec, Suchą (obecnie Suchą Beskidzką), Nowy Sącz, Jasło, Sanok, Chyrów, Sambor i Stanisławów z ówczesną granicą rosyjską w Husiatyniu. W tym samym roku powstał łączący obie trasy odcinek Sucha – Skawina, dzięki któremu Skawina stała się od razu stacją węzłową. W 1899 roku również Spytkowice awansowały do rangi węzła kolejowego za sprawą budowy trasy z Trzebini przez Wadowice do Skawiec. W 1971 roku ukończona została elektryfikacja linii Kraków – Skawina – Oświęcim. Odkąd pamiętam trasa wykorzystywana była głównie w ruchu towarowym oraz lokalnym osobowym. Pociągi dalekobieżne pojawiają się tu wyłącznie w ramach tras objazdowych. Zarówno ruch regionalny jak i dalekobieżny prowadzony był natomiast na linii Trzebinia – Skawce. Przed laty kursował tędy ekspres Warszawa – Zakopane, a jeszcze w latach 90` XX wieku przemierzały ją nocne pociągi pośpieszne z Gdyni i Łodzi do Zakopanego. O wielkości ruchu towarowego jaki dawniej realizowany był przez Skawinę i Oświęcim świadczy liczba polikwidowanych stacji na tym odcinku. Obecnie czynnymi stacjami od Skawiny do Oświęcimia są; Podbory Skawińskie, Brzeźnica, Spytkowice, Przeciszów oraz Dwory. Dawniej stacjami były także Wielkie Drogi, Ryczów oraz Zator. Pozostałości torów dodatkowych są tam dobrze widoczne w terenie. Linia Trzebinia – Wadowice została zelektryfikowana dopiero w 1990 r., już po likwidacji odcinka Wadowice – Skawce w związku z rozpoczętą budową zbiornika wodnego na rzece Skawie w Świnnej Porębie. Za dzieciaka często bywałem przy linii Skawina – Oświęcim, gdyż miałem rodzinę we wsi Palczowice zlokalizowanej między Spytkowicami a Zatorem. Była to dobra baza wypadowa na zdjęcia. Rodzinna działka znajduje się między torami i pamiętam zabawy z kuzynami na łące, gdzie z jednej strony jeździły pociągi do Oświęcimia, a z drugiej do Wadowic. Po raz pierwszy z aparatem fotograficznym przyjechałem tam w wakacje 2001 r. Na odcinku Skawina – Oświęcim funkcjonowała wówczas atrakcyjna oferta przewidująca 16 par pociągów w tym kilka w relacji skróconej do Spytkowic. Co ciekawe wszystkie pociągi rozpoczynały i kończyły wówczas bieg w stacji Kraków Płaszów. Chcąc dojechać do Krakowa Głównego podróżni musieli wówczas się przesiadać na połączenia z Tarnowa lub Wieliczki. 

EN57-1199 jako pociąg osobowy z Krakowa Płaszowa do
Oświęcimia na szlaku między Spytkowicami a Zatorem. Sierpień 2001 r.

EN71-018 jako pociąg z Oświęcimia do Krakowa Płaszowa na
szlaku Zator - Spytkowice.

Zupełnie odmienna sytuacja była wówczas na linii Trzebinia – Wadowice, która była na końcowym etapie wygaszania. Wraz ze zmianą rozkładu jazdy w maju 2000 r. drastycznie ograniczono ofertę z 8 do 3 par pociągów a już miesiąc później planowano całkowite zawieszenie ruchu. Zbiegło się to z zamknięciem kopalni węgla „Siersza” w Trzebini, co dla tej linii było ogromnym ciosem. Pracowało tam wielu mieszkańców miejscowości zlokalizowanych przy trasie do Wadowic. Ostatecznie agonia tej trasy została nieco przedłużona. Będąc naocznym świadkiem schyłku pociągów z Trzebini do Wadowic, udało mi się wykonać im kilka cennych fotek. 

EN71-010 jako pociąg z Trzebini do Wadowic wjeżdża na stację
Okleśna. Sierpień 2001 r.

EN57-975 jako pociąg relacji Wadowice - Trzebinia odjeżdża
z Okleśnej

Kolejną wizytę u rodziny w Palczowicach miałem w wakacje 2002 r. Była to już końcówka ruchu pasażerskiego na linii Trzebinia – Wadowice. Termin zamknięcia linii od 2000 r. był kilkukrotnie przesuwany. Jedną z dat kiedy pociągi miały wyjechać po raz ostatni był 1 października 2002 r., ale w ostatniej chwili odroczono go o… tydzień. Niestety ten 7 października był już terminem ostatecznym L. 

EN57-1576 jako pociąg z Wadowic kończy bieg w Spytkowicach.
Trzy miesiące później ruch pociągów na tej trasie został zawieszony.
Lipiec 2002 r.

Na trasie do Oświęcimia wciąż kursowało 16 par pociągów osobowych. Co ciekawe wytrasowany tędy był też objazdowo krakowski łącznik pociągu EC „Sobieski” z Wiednia do Krakowa, zestawiany z dwóch wagonów austriackich. Objazd był spowodowany brakiem przepustowości szlaku Kraków Mydlniki – Kraków Główny, gdzie trwała budowa tunelu pod torami przy przystanku Kraków Łobzów. Niestety pociąg ten nie grzeszył punktualnością i jeżeli udało mi się go złapać, to przeważnie na wariata. 

EN57-1796 jako pociąg z Krakowa Płaszowa do Oświęcimia
opuszcza stację Spytkowice. Lipiec 2002 r.

EN57-840 jako pociąg z Krakowa Płaszowa do Oświęcimia na
szlaku między Spytkowicami a Zatorem

EN57-1808 jako pociąg relacji Kraków Płaszów - Oświęcim
między Spytkowicami a Zatorem. Obok mój główny środek
transportu w tamtych okolicach :D

EP09-045 z objazdowym pociągiem EC "Sobieski" z Wiednia
do Krakowa na szlaku Zator - Spytkowice

EN57-1808 jako pociąg osobowy z Krakowa Płaszowa do
Czechowic-Dziedzic na stacji Podbory Skawińskie

EP07-335 z pociągiem EC "Sobieski" z Wiednia do Krakowa mija
stację Podbory Skawińskie

EN57-1199 jako pociąg osobowy z Krakowa Płaszowa do
Oświęcimia opuszcza stację Podbory Skawińskie

EN57-1065 jako pociąg z Krakowa Płaszowa do Czechowic-
-Dziedzic opuścił chwilę temu stację Skawina.

Ostatni raz rodzinę w Palczowicach odwiedziłem w 2004 r. Wówczas oferta w relacji Kraków Płaszów – Skawina – Oświęcim była już nieco przerzedzona, ale wciąż nie najgorsza i zakładała 11 par połączeń. 

EN57-1050 jako pociąg z Krakowa Płaszowa do Oświęcimia
na szlaku między Spytkowicami a Zatorem. Lipiec 2004 r.

EN57-840 jako pociąg z Oświęcimia do Krakowa Płaszowa na
szlaku Zator - Spytkowice

EN57-1772 jako pociąg relacji Kraków Płaszów - Oświęcim na
szlaku między Spytkowicami a Zatorem

EN57-1797 jako pociąg z Oświęcimia do Krakowa Płaszowa
rusza z dawnej stacji Zator

EN57-1256 jako pociąg relacji Kraków Płaszów - Oświęcim
wjeżdża na dawną stację Zator

Niestety potem zaczęło się wygaszanie linii. Od zmiany rozkładu jazdy w grudniu 2004 r. pozostało zaledwie 5 par pociągów. Prawdziwy cios nastąpił jednak w czerwcu 2005 r. wraz z uruchomieniem aglomeracyjnych pociągów relacji Skawina – Krzeszowice, obsługiwanych najpierw spalinowymi szynobusami a potem elektrycznymi wagonami silnikowymi EN81. Nie byłoby w tym może nic złego gdyby nie fakt, że wraz z uruchomieniem „aglobusów” skrócono relacje wszystkich pociągów z Oświęcimia do Skawiny. Ówczesne PKP Przewozy Regionalne broniły idei, że dla podróżnych jadących z kierunku Oświęcimia do Krakowa Głównego zmieniło się tylko miejsce przesiadki z Krakowa Płaszowa na Skawinę. Podróżni jednak mieli inne zdanie i frekwencja pikowała w dół jak meserszmit. Sytuacją pogarszała niska punktualność pociągów aglomeracyjnych, które miały zbyt wyżyłowane czasy na przejścia składów w Krzeszowicach i Skawinie. 

EN57-1772 jako pociąg ze Skawiny do Oświęcimia zatrzymuje
się na przystanku Zelczyna. Wrzesień 2005 r.

EN57-1305 jako pociąg relacji Skawina - Oświęcim hamuje przed
przystankiem Półwieś. Październik 2005 r.

EN57-1575 jako pociąg z Oświęcimia do Skawiny wjeżdża na
stację Przeciszów. Wrzesień 2006 r.

EN57-1802 jako pociąg relacji Skawina - Oświęcim na szlaku
między Przeciszowem a przystankiem Włosienica.

Połączeń ubywało więc nadal aż w krytycznym momencie pozostały tylko dwa kursy rano z Oświęcimia do Skawiny i dwa po południu z powrotem. Ostatecznie idea „aglobusów” upadła w 2006 r. i przywrócono bezpośrednie kursy do Oświęcimia, w dodatku po raz pierwszy w relacji z Krakowa Głównego. Ponadto trasę zaczęły obsługiwać wagony silnikowe EN81, które wówczas świetnie się tu nadawały. Oferta stopniowo się odbudowywała. Początkowo liczyła 3 pary pociągów a z czasem zwiększyła się do 5 par. 

EN81-002 jako pociąg z Oświęcimia do Krakowa Głównego na
szlaku między Brzeźnicą a Jaśkowicami. Kwiecień 2007 r.

EN57-867 jako pociąg relacji Oświęcim - Kraków Główny
opuszcza dawną stację Wielkie Drogi. Czerwiec 2007 r.

Niestety pogarszający się stan infrastruktury powodował stopniowe obniżanie prędkości. O ile w 2007 r. 49 kilometrów ze Skawiny do Oświęcimia pociągi jechały 1 godzinę i 15 minut, to w 2012 r. już 1 godzinę i 35 minut. Nieatrakcyjny czas przejazdu przyczynił się do podjęcia decyzji o całkowitym zawieszeniu ruchu osobowego wraz ze zmianą rozkładu jazdy w grudniu 2012 r. 

EN81-008 jako pociąg do Krakowa Głównego przez Skawinę
przed odjazdem z Oświęcimia w ostatni dzień przed zawieszeniem
kursów. Grudzień 2012 r.

Lokalne samorządy forsowały o powrót pociągów. Wywalczyły go w grudniu 2015 r. kiedy Przewozy Regionalne uruchomiły 5 par kursów. Nastąpiło to jednak w niefortunnym momencie, kiedy na terenie Krakowa prowadzona była budowa łącznicy Kraków Zabłocie – Kraków Bonarka oraz nowego przystanku Kraków Sanktuarium. W efekcie pociągi kursowały tylko w relacji do Krakowa Płaszowa, a czasem z komunikacją zastępczą od Skawiny.

Aż się po latach wybrałem na sentymentalny przejazd
w Palczowicach :). EN57-2024 jako pociąg z Oświęcimia do
Krakowa Płaszowa. Wrzesień 2016 r.

EN57-1050 jako pociąg z Krakowa Płaszowa do Oświęcimia
opuszcza stację Podbory Skawińskie. Październik 2016 r.

W efekcie po roku kursy zostały ponownie zawieszone. Jako ciekawostkę podam, że połączenia te „załapały się” na Światowe Dni Młodzieży które odbywały się w Krakowie w wakacje 2016 r., dzięki czemu na trasie do Oświęcimia można było spotkać potrójne jednostki EN57. Województwo Małopolskie od początku dostrzegało potencjał linii Kraków – Skawina – Oświęcim i deklarowało przywrócenie pociągów. Zwłaszcza że w Zatorze rozwijał się nowy generator ruchu w postaci parku rozrywki Energylandia. Doszło więc do sytuacji że na linii nie było codziennego ruchu osobowego, a kursowały pociągi specjalne dowożące klientów parku rozrywki. Po doświadczeniach z nieudanej reaktywacji z 5 parami pociągów w 2016 r., wiadome było że ludzi przyciągnie się tylko ofertą z prawdziwego zdarzenia, przewidującą połączenia minimum co godzinę. Z tym trzeba było poczekać aż PKP PLK S.A. poprawi stan infrastruktury, jak również zrealizuje planowane przebudowy stacji Kraków Bonarka, Skawina oraz Oświęcim. Dodatkowo dawne stacje Wielkie Drogi i Ryczów zostały przekształcone w Automatyczne Posterunki Odstępowe poprawiające przepustowość. Prace były finalizowane w 2022 r. kiedy ruch na innych trasach w węźle krakowskim prężnie się rozwijał i presja lokalnych mieszkańców na powrót pociągów była już ogromna. Nie czekając aż PLK zakończy wszystkie roboty, połączenia były uruchamiane etapami najpierw w marcu 2022 r. pojawiły się kursy Kolei Małopolskich relacji Kraków – Podbory Skawińskie. Potem w październiku tego samego roku wybrane kursy przedłużono do Przeciszowa. Natomiast od grudnia 2023 r. po zakończeniu przebudowy stacji Oświęcim, oferta uzyskała swój docelowy kształt. Co ciekawe w ostatnim czasie coś drgnęło także w przypadku drugiej linii przechodzącej przez węzeł w Spytkowicach, czyli Trzebinia – Wadowice. Po licznych naciskach lokalnych samorządów, PLK ogłosiła wycinkę krzaków na torach w celu oszacowania kosztów ewentualnej odbudowy linii. Mam nadzieję, że ta trasa również doczeka się powrotu pociągów pasażerskich.

niedziela, 15 listopada 2026

Trudny powrót kolei do Wieliczki

 

Kolej jest dziś dla mieszkańców Wieliczki i okolic głównym środkiem transportu w podróżach do Krakowa. Kursujące w równym takcie co 30 minut przez cały dzień pociągi jeżdżą pełne, w szczycie wręcz przepełnione, mimo że obsługiwane są najdłuższym możliwym taborem. Młodsi podróżni mogą nie pamiętać że nie zawsze tak było i ćwierć wieku temu kolej rozpoczęła długą mozolną drogę próbując odzyskać pasażerów z Wieliczki.

W 1857 roku otwarta została pięciokilometrowa linia kolejowa odgałęziająca się od magistrali Kraków – Tarnów w wówczas podkrakowskiej wsi Bierzanów i kończąca się w Wieliczce w miejscu obecnej stacji Wieliczka Park. Do samego rynku w Wieliczce pociągi pasażerskie zaczęły docierać dopiero w roku 1928, kiedy zaadaptowano na tego cel bocznicę do jednego z szybów kopalni soli. Z czasem kolej stała się monopolistą w dojazdach do Krakowa. Po elektryfikacji linii w 1960 r. w relacji Kraków Główny – Wieliczka Rynek kursowały zestawy trzech elektrycznych zespołów trakcyjnych pełne pasażerów. Wszystko załamało się w roku 1992, kiedy na skutek szkód górniczych spowodowanych przez kopalnię soli, zapadły się tory między stacją Wieliczka a przystankiem Wieliczka Rynek. Wymusiło to skrócenie relacji pociągów do stacji Wieliczka. W konsekwencji w pociągach drastycznie spadła liczba pasażerów, którzy nie byli zainteresowani codziennymi spacerami do stacji zlokalizowanej na obrzeżach miasta. Równolegle nastąpiła eksplozja tzw. busiarstwa, które momentalnie zaczęło z dużą częstotliwością kursować między Wieliczką a centrum Krakowa, początkowo zdezelowanymi Nyskami. Z czasem busiarze pozyskiwali lepszy tabor przejmując kolejnych klientów. Zaś tracąca na znaczeniu kolej ograniczała kursy, aż zawiesiła całkowicie połączenia do Wieliczki. Było to pamiętnego 3 kwietnia 2000 r. kiedy w całej Polsce zawieszono ruch łącznie na 1028 kilometrach linii kolejowych. Wśród nich znalazły się dwa pięciokilometrowe odcinki w aglomeracji krakowskiej: Kraków Bieżanów – Wieliczka oraz Podłęże – Niepołomice. Ten drugi odcinek miał mniej szczęścia i parę lat później został fizycznie zlikwidowany, co przekreśliło możliwość jego odbudowy w dotychczasowym kształcie. W Wieliczce kolej postanowiła jeszcze zawalczyć o powrót pasażerów. Po usunięciu przez kopalnię soli szkód górniczych, odbudowany został tor do przystanku Wieliczka Rynek i wraz ze zmianą rozkładu jazdy w czerwcu 2001 r. ówczesna spółka PKP Przewozy Regionalne przywróciła ruch pociągów relacji Kraków Główny – Wieliczka Rynek. Początkowo oferta była bardzo bogata i przewidywała 34 pary pociągów kursujące co pół godziny od rana do wieczora, czyli zbliżona do tej co jest obecnie. Jak na ówczesne czasy była to oferta rewolucyjna i chyba żadna inna linia w Małopolsce nie mogła się nią pochwalić. A jednak wtedy to nie pykło i pociągi wcale nie przyciągnęły pasażerów. Jak to możliwe że pociągi dojeżdżające co pół godziny bez korków do samego rynku w Wieliczce jeździły puste? Przyczyn było kilka. Jedną była wyższa cena biletu normalnego niż w busie. Tańszy pociąg mieli tylko podróżni którym przysługiwały ulgi. Dodatkowo kolej w pierwszych dniach po reaktywacji pociągów do Wieliczki, obrała strategię kierowania tam najmłodszych jednostek serii EN57 z ostatniej serii produkcyjnej. Tyle że te pojazdy były najmniej komfortowe, gdyż posiadały twarde plastikowe siedzenia. A dla zwykłych podróżnych przy taborze klepanym przez 32 lata według tego samego schematu, naprawdę nie robiło różnicy czy jadą pojazdem z 1961 czy z 1993 roku. 

EN57-1771 jako pociąg osobowy z Krakowa Głównego skończył
bieg na przystanku Wieliczka Rynek, w pierwszym tygodniu po
wznowieniu ruchu pociągów w czerwcu 2001 r.

EN57-1796 jako pociąg z Krakowa na szlaku między stacją
Wieliczka a przystankiem Wieliczka Rynek.

EN57-1771 jako pociąg relacji Kraków Główny - Wieliczka Rynek
opuszcza stację Kraków Bieżanów

Niestety już po paru miesiącach zaczęło się stopniowe wycinanie kursów w godzinach wieczornych i w międzyszczycie. Zaledwie rok po reaktywacji pozostawiono tylko połączenia w godzinach szczytu. Na szczęście PKP Przewozy Regionalne podejmowały też działania mające na celu zawalczenie o pasażerów. Wprowadzona została specjalna taryfa biletowa konkurencyjna wobec busów. Jednocześnie zaczęto kierować bardziej komfortowe zespoły EN57 po modernizacjach. W 2003 roku częstym widokiem w Wieliczce były jednostki w charakterystycznym niebiesko-biało-czerwonym malowaniu, które wcześniej obsługiwały pociągi pospieszne „Wanda” i „Karolinka” relacji Kraków – Katowice. Posiadały one wygodne miękkie kanapy. 

EN57-1050 w malowaniu dedykowanym dla pociągów pospiesznych
relacji Kraków - Katowice, jako pociąg osobowy do Wieliczk Rynku
opuszcza stację Kraków Bieżanów. Luty 2003 r.

EN57-1114 jako pociąg do Wieliczki Rynku na szlaku za
przystankiem Kraków Bieżanów Drożdżownia. Maj 2003 r.

Przyjmowano też różne strategie kształtowania oferty przewozowej w celu dostosowania do potrzeb podróżnych. W 2003 r. rozkład zakładał kursy wyłącznie w godzinach szczytu z ostatnim w dobie kursem z Krakowa o godzinie 16:15, ale z częstotliwością co 30 minut. Z kolei od 2004 r. przyjęto ofertę zakładającą 9 par połączeń mniej więcej w równomiernych odstępach co 1-2 godziny, także w międzyszczycie oraz z ostatnim w dobie kursem po godzinie 18. Frekwencja ustabilizowała się na poziomie kilkunastu osób na pociąg. To wciąż było mało i wisiało widmo ponownego całkowitego zawieszenia kursów. Wtedy bowiem w skali kraju zdarzały się jeszcze przypadki zamykania linii kolejowych. Pamiętam wówczas że mając okienko między zajęciami na studiach, robiłem sobie wycieczki pociągami do Wieliczki próbując zwiększyć w nich frekwencję 😅. W 2004 roku podjęty został osobliwy pomysł dostosowania taboru na linii Kraków – Wieliczka do potoków podróżnych. PKP Przewozy Regionalne skierowały tu spalinowy szynobus SA101-001. Był to dwuczłonowy pojazd składający się z członu silnikowego SA101 i sterowniczego SA121. Istotnie był on lepiej pojemnościowo dostosowany do liczby podróżnych na tej trasie, jednak niezbyt nadawał się do obsługi linii w aglomeracji o gęsto rozmieszczonych przystankach. Pojazd był napędzany na jedną oś, co skutkowało bardzo powolnym rozruchem i małym przyspieszeniem. 

Spalinowy szynobus SA101-001 ruszył z przystanku Wieliczka
Rynek. Marzec 2004 r.

SA101-001 na przystanku Wieliczka Rynek. Marzec 2004 r.

SA101-001 w przerwie między kursami do Wieliczki na stacji
Kraków Główny. Marzec 2004 r.

Kolejne uatrakcyjnienie oferty pojawiło się w 2005 roku, kiedy po raz pierwszy pojawiły się połączenia z Wieliczki o dalszej relacji niż do Krakowa Głównego. Uruchomiono wówczas aglomeracyjne kursy relacji Krzeszowice – Wieliczka Rynek oraz Krzeszowice – Skawina. Pierwotnie do ich obsługi zaangażowano szynobusy z napędem spalinowym, ale z czasem przejęły je nowo zakupione elektryczne wagony silnikowe serii EN81. Wyprodukowała je stawiająca wówczas pierwsze kroki w roli producenta taboru firma Pesa z Bydgoszczy. Małopolska była największym ich odbiorcą. Łącznie wyprodukowano 8 sztuk tych pojazdów, z czego aż 6 trafiło do Krakowa. Dziś wysłanie takiego taboru do Wieliczki byłoby nie do pomyślenia, ale takie wówczas tam były potoki podróżnych. 

Wagon silnikowy EN81-002 jako pociąg aglomeracyjny z Wieliczki
Rynku do Krzeszowic na stacji Kraków Płaszów. Październik 2005 r.

„Aglobusy” relacji Krzeszowice – Wieliczka i Krzeszowice – Skawina jednak się nie sprawdziły. Wprowadzenie wahadeł o krótkich przejściach w stacjach zwrotnych, na infrastrukturze współdzielonej z pociągami dalekobieżnymi, skutkowały dużymi opóźnieniami pociągów. W konsekwencji od grudnia 2006 r. powrócono do połączeń tylko w relacji Wieliczka Rynek – Kraków Główny. Stablina oferta na poziomie 13 par pociągów obsługiwanych wagonami silnikowymi EN81, w końcu zaowocowało przyciąganiem nowych podróżnych. Kolejne wydłużenie relacji pociągów podjęto w 2009 r., łącząc relacje Wieliczka – Kraków i Kraków – Trzebinia – Oświęcim. Wówczas wagony EN81 okazały się za małe w stosunku do frekwencji na odcinku Kraków – Trzebinia i w Wieliczce ponownie zagościły jednostki EN57 a nawet EN71. Od 2011 roku na wybranych kursach pojawiły się nowo zakupione czteroczłonowe zespoły trakcyjne Pesa Acatus serii EN77. 

EN71-016 jako pociąg relacji Wieliczka Rynek - Oświęcim mija
miejsce gdzie niedługo później powstał przystanek Wieliczka
Bogucice. Kwiecień 2011 r.

EN77-004 jako pociąg relacji Oświęcim - Wieliczka Rynek
ruszył chwilę temu z przystanku Kraków Bieżanów Drożdżownia.
Kwiecień 2011 r.

Stopniowo rosnąca liczba pasażerów stała się impulsem do poczynienia inwestycji infrastrukturalnych w celu dalszego przyciągania klientów. W 2011 r. PKP PLK S.A. przeprowadziła modernizację linii kolejowej Kraków Bieżanów – Wieliczka Rynek. Powstał nowy przystanek osobowy Wieliczka Bogucice. Stacja Wieliczka przebudowana została na mijankę Wieliczka Park, a na terenie dawnych torów towarowych obsługujących kopalnię soli, gmina wybudowała duży parking Park & Ride. Jedynym minusem modernizacji było skrócenie linii kolejowej o 400 metrów i odsunięcie przystanku końcowego od wielickiego rynku. Nowy przystanek końcowy zlokalizowany został bliżej kopalni i nazwany Wieliczka Rynek-Kopalnia. Na jego wysokości powstał dworzec autobusowy, skąd z czasem zaczęło odjeżdżać coraz więcej autobusów uruchamianych przez Województwo Małopolskie oraz Gminę Wieliczka. Od grudnia 2014 r. obsługę linii Wieliczka Rynek-Kopalnia – Kraków Główny przejęła nowo powołana spółka Koleje Małopolskie. Połączenia funkcjonowały przez cały dzień z częstotliwością co 30 minut, a od września 2015 r. ich relację wydłużono do stacji Kraków Lotnisko. Odtąd rozpoczął się dynamiczny wzrost liczby pasażerów w pociągach. Chwilowo został on przyhamowany najpierw na czas budowy dodatkowych torów na odcinkach Kraków Bieżanów – Kraków Główny gdy konieczne było zmniejszenie liczby kursów, a potem w czasie pandemii Covid-19. Jednak od 2022 r. liczba podróżnych ponownie zaczęła rosnąć przekraczając najśmielsze szacowania. Parking przy stacji Wieliczka Park szybko okazał się za mały i konieczna była jego rozbudowa. W latach 90` XX wieku mieszkańcom nie chciało się iść na stację Wieliczka do pociągu, a teraz wsiadają na stacji Wieliczka Park i jadą przez Rynek-Kopalnię do Krakowa, żeby móc zająć dogodne miejsce w pociągu. Obecnie większość pociągów relacji Wieliczka Rynek-Kopalnia – Kraków Lotnisko obsługują pięcioczłonowe elektryczne zespoły trakcyjne, najdłuższe jakie mogą się zmieścić przy peronach na trasie do Lotniska. Mimo to w szczycie ciężko jest wejść do pociągów. Coraz częściej pojawiają się kwestie zasadności zwiększenia częstotliwości do 20 minut po zakupie większej liczby taboru. Kolej odzyskała w końcu pozycję środka transportu pierwszego wyboru w podróżach z Wieliczki do Krakowa. Jednak zanim to osiągnęła musiała przejść długą trudną drogę.