Kolej jest dziś dla
mieszkańców Wieliczki i okolic głównym środkiem transportu w podróżach do
Krakowa. Kursujące w równym takcie co 30 minut przez cały dzień pociągi jeżdżą
pełne, w szczycie wręcz przepełnione, mimo że obsługiwane są najdłuższym możliwym
taborem. Młodsi podróżni mogą nie pamiętać że nie zawsze tak było i ćwierć
wieku temu kolej rozpoczęła długą mozolną drogę próbując odzyskać pasażerów
z Wieliczki.
W 1857 roku otwarta została pięciokilometrowa linia kolejowa odgałęziająca się od magistrali Kraków – Tarnów w wówczas podkrakowskiej wsi Bierzanów i kończąca się w Wieliczce w miejscu obecnej stacji Wieliczka Park. Do samego rynku w Wieliczce pociągi pasażerskie zaczęły docierać dopiero w roku 1928, kiedy zaadaptowano na tego cel bocznicę do jednego z szybów kopalni soli. Z czasem kolej stała się monopolistą w dojazdach do Krakowa. Po elektryfikacji linii w 1960 r. w relacji Kraków Główny – Wieliczka Rynek kursowały zestawy trzech elektrycznych zespołów trakcyjnych pełne pasażerów. Wszystko załamało się w roku 1992, kiedy na skutek szkód górniczych spowodowanych przez kopalnię soli, zapadły się tory między stacją Wieliczka a przystankiem Wieliczka Rynek. Wymusiło to skrócenie relacji pociągów do stacji Wieliczka. W konsekwencji w pociągach drastycznie spadła liczba pasażerów, którzy nie byli zainteresowani codziennymi spacerami do stacji zlokalizowanej na obrzeżach miasta. Równolegle nastąpiła eksplozja tzw. busiarstwa, które momentalnie zaczęło z dużą częstotliwością kursować między Wieliczką a centrum Krakowa, początkowo zdezelowanymi Nyskami. Z czasem busiarze pozyskiwali lepszy tabor przejmując kolejnych klientów. Zaś tracąca na znaczeniu kolej ograniczała kursy, aż zawiesiła całkowicie połączenia do Wieliczki. Było to pamiętnego 3 kwietnia 2000 r. kiedy w całej Polsce zawieszono ruch łącznie na 1028 kilometrach linii kolejowych. Wśród nich znalazły się dwa pięciokilometrowe odcinki w aglomeracji krakowskiej: Kraków Bieżanów – Wieliczka oraz Podłęże – Niepołomice. Ten drugi odcinek miał mniej szczęścia i parę lat później został fizycznie zlikwidowany, co przekreśliło możliwość jego odbudowy w dotychczasowym kształcie. W Wieliczce kolej postanowiła jeszcze zawalczyć o powrót pasażerów. Po usunięciu przez kopalnię soli szkód górniczych, odbudowany został tor do przystanku Wieliczka Rynek i wraz ze zmianą rozkładu jazdy w czerwcu 2001 r. ówczesna spółka PKP Przewozy Regionalne przywróciła ruch pociągów relacji Kraków Główny – Wieliczka Rynek. Początkowo oferta była bardzo bogata i przewidywała 34 pary pociągów kursujące co pół godziny od rana do wieczora, czyli zbliżona do tej co jest obecnie. Jak na ówczesne czasy była to oferta rewolucyjna i chyba żadna inna linia w Małopolsce nie mogła się nią pochwalić. A jednak wtedy to nie pykło i pociągi wcale nie przyciągnęły pasażerów. Jak to możliwe że pociągi dojeżdżające co pół godziny bez korków do samego rynku w Wieliczce jeździły puste? Przyczyn było kilka. Jedną była wyższa cena biletu normalnego niż w busie. Tańszy pociąg mieli tylko podróżni którym przysługiwały ulgi. Dodatkowo kolej w pierwszych dniach po reaktywacji pociągów do Wieliczki, obrała strategię kierowania tam najmłodszych jednostek serii EN57 z ostatniej serii produkcyjnej. Tyle że te pojazdy były najmniej komfortowe, gdyż posiadały twarde plastikowe siedzenia. A dla zwykłych podróżnych przy taborze klepanym przez 32 lata według tego samego schematu, naprawdę nie robiło różnicy czy jadą pojazdem z 1961 czy z 1993 roku.
![]() |
| EN57-1771 jako pociąg osobowy z Krakowa Głównego skończył bieg na przystanku Wieliczka Rynek, w pierwszym tygodniu po wznowieniu ruchu pociągów w czerwcu 2001 r. |
![]() |
| EN57-1796 jako pociąg z Krakowa na szlaku między stacją Wieliczka a przystankiem Wieliczka Rynek. |
![]() |
| EN57-1771 jako pociąg relacji Kraków Główny - Wieliczka Rynek opuszcza stację Kraków Bieżanów |
Niestety już po paru miesiącach zaczęło się stopniowe wycinanie kursów w godzinach wieczornych i w międzyszczycie. Zaledwie rok po reaktywacji pozostawiono tylko połączenia w godzinach szczytu. Na szczęście PKP Przewozy Regionalne podejmowały też działania mające na celu zawalczenie o pasażerów. Wprowadzona została specjalna taryfa biletowa konkurencyjna wobec busów. Jednocześnie zaczęto kierować bardziej komfortowe zespoły EN57 po modernizacjach. W 2003 roku częstym widokiem w Wieliczce były jednostki w charakterystycznym niebiesko-biało-czerwonym malowaniu, które wcześniej obsługiwały pociągi pospieszne „Wanda” i „Karolinka” relacji Kraków – Katowice. Posiadały one wygodne miękkie kanapy.
![]() |
| EN57-1050 w malowaniu dedykowanym dla pociągów pospiesznych relacji Kraków - Katowice, jako pociąg osobowy do Wieliczk Rynku opuszcza stację Kraków Bieżanów. Luty 2003 r. |
![]() |
| EN57-1114 jako pociąg do Wieliczki Rynku na szlaku za przystankiem Kraków Bieżanów Drożdżownia. Maj 2003 r. |
Przyjmowano też różne strategie kształtowania oferty przewozowej w celu dostosowania do potrzeb podróżnych. W 2003 r. rozkład zakładał kursy wyłącznie w godzinach szczytu z ostatnim w dobie kursem z Krakowa o godzinie 16:15, ale z częstotliwością co 30 minut. Z kolei od 2004 r. przyjęto ofertę zakładającą 9 par połączeń mniej więcej w równomiernych odstępach co 1-2 godziny, także w międzyszczycie oraz z ostatnim w dobie kursem po godzinie 18. Frekwencja ustabilizowała się na poziomie kilkunastu osób na pociąg. To wciąż było mało i wisiało widmo ponownego całkowitego zawieszenia kursów. Wtedy bowiem w skali kraju zdarzały się jeszcze przypadki zamykania linii kolejowych. Pamiętam wówczas że mając okienko między zajęciami na studiach, robiłem sobie wycieczki pociągami do Wieliczki próbując zwiększyć w nich frekwencję 😅. W 2004 roku podjęty został osobliwy pomysł dostosowania taboru na linii Kraków – Wieliczka do potoków podróżnych. PKP Przewozy Regionalne skierowały tu spalinowy szynobus SA101-001. Był to dwuczłonowy pojazd składający się z członu silnikowego SA101 i sterowniczego SA121. Istotnie był on lepiej pojemnościowo dostosowany do liczby podróżnych na tej trasie, jednak niezbyt nadawał się do obsługi linii w aglomeracji o gęsto rozmieszczonych przystankach. Pojazd był napędzany na jedną oś, co skutkowało bardzo powolnym rozruchem i małym przyspieszeniem.
![]() |
| Spalinowy szynobus SA101-001 ruszył z przystanku Wieliczka Rynek. Marzec 2004 r. |
![]() |
| SA101-001 na przystanku Wieliczka Rynek. Marzec 2004 r. |
![]() |
| SA101-001 w przerwie między kursami do Wieliczki na stacji Kraków Główny. Marzec 2004 r. |
Kolejne uatrakcyjnienie oferty pojawiło się w 2005 roku, kiedy po raz pierwszy pojawiły się połączenia z Wieliczki o dalszej relacji niż do Krakowa Głównego. Uruchomiono wówczas aglomeracyjne kursy relacji Krzeszowice – Wieliczka Rynek oraz Krzeszowice – Skawina. Pierwotnie do ich obsługi zaangażowano szynobusy z napędem spalinowym, ale z czasem przejęły je nowo zakupione elektryczne wagony silnikowe serii EN81. Wyprodukowała je stawiająca wówczas pierwsze kroki w roli producenta taboru firma Pesa z Bydgoszczy. Małopolska była największym ich odbiorcą. Łącznie wyprodukowano 8 sztuk tych pojazdów, z czego aż 6 trafiło do Krakowa. Dziś wysłanie takiego taboru do Wieliczki byłoby nie do pomyślenia, ale takie wówczas tam były potoki podróżnych.
![]() |
| Wagon silnikowy EN81-002 jako pociąg aglomeracyjny z Wieliczki Rynku do Krzeszowic na stacji Kraków Płaszów. Październik 2005 r. |
„Aglobusy” relacji Krzeszowice – Wieliczka i Krzeszowice – Skawina jednak się nie sprawdziły. Wprowadzenie wahadeł o krótkich przejściach w stacjach zwrotnych, na infrastrukturze współdzielonej z pociągami dalekobieżnymi, skutkowały dużymi opóźnieniami pociągów. W konsekwencji od grudnia 2006 r. powrócono do połączeń tylko w relacji Wieliczka Rynek – Kraków Główny. Stablina oferta na poziomie 13 par pociągów obsługiwanych wagonami silnikowymi EN81, w końcu zaowocowało przyciąganiem nowych podróżnych. Kolejne wydłużenie relacji pociągów podjęto w 2009 r., łącząc relacje Wieliczka – Kraków i Kraków – Trzebinia – Oświęcim. Wówczas wagony EN81 okazały się za małe w stosunku do frekwencji na odcinku Kraków – Trzebinia i w Wieliczce ponownie zagościły jednostki EN57 a nawet EN71. Od 2011 roku na wybranych kursach pojawiły się nowo zakupione czteroczłonowe zespoły trakcyjne Pesa Acatus serii EN77.
![]() |
| EN71-016 jako pociąg relacji Wieliczka Rynek - Oświęcim mija miejsce gdzie niedługo później powstał przystanek Wieliczka Bogucice. Kwiecień 2011 r. |
![]() |
| EN77-004 jako pociąg relacji Oświęcim - Wieliczka Rynek ruszył chwilę temu z przystanku Kraków Bieżanów Drożdżownia. Kwiecień 2011 r. |
Stopniowo rosnąca liczba pasażerów stała się impulsem do poczynienia inwestycji infrastrukturalnych w celu dalszego przyciągania klientów. W 2011 r. PKP PLK S.A. przeprowadziła modernizację linii kolejowej Kraków Bieżanów – Wieliczka Rynek. Powstał nowy przystanek osobowy Wieliczka Bogucice. Stacja Wieliczka przebudowana została na mijankę Wieliczka Park, a na terenie dawnych torów towarowych obsługujących kopalnię soli, gmina wybudowała duży parking Park & Ride. Jedynym minusem modernizacji było skrócenie linii kolejowej o 400 metrów i odsunięcie przystanku końcowego od wielickiego rynku. Nowy przystanek końcowy zlokalizowany został bliżej kopalni i nazwany Wieliczka Rynek-Kopalnia. Na jego wysokości powstał dworzec autobusowy, skąd z czasem zaczęło odjeżdżać coraz więcej autobusów uruchamianych przez Województwo Małopolskie oraz Gminę Wieliczka. Od grudnia 2014 r. obsługę linii Wieliczka Rynek-Kopalnia – Kraków Główny przejęła nowo powołana spółka Koleje Małopolskie. Połączenia funkcjonowały przez cały dzień z częstotliwością co 30 minut, a od września 2015 r. ich relację wydłużono do stacji Kraków Lotnisko. Odtąd rozpoczął się dynamiczny wzrost liczby pasażerów w pociągach. Chwilowo został on przyhamowany najpierw na czas budowy dodatkowych torów na odcinkach Kraków Bieżanów – Kraków Główny gdy konieczne było zmniejszenie liczby kursów, a potem w czasie pandemii Covid-19. Jednak od 2022 r. liczba podróżnych ponownie zaczęła rosnąć przekraczając najśmielsze szacowania. Parking przy stacji Wieliczka Park szybko okazał się za mały i konieczna była jego rozbudowa. W latach 90` XX wieku mieszkańcom nie chciało się iść na stację Wieliczka do pociągu, a teraz wsiadają na stacji Wieliczka Park i jadą przez Rynek-Kopalnię do Krakowa, żeby móc zająć dogodne miejsce w pociągu. Obecnie większość pociągów relacji Wieliczka Rynek-Kopalnia – Kraków Lotnisko obsługują pięcioczłonowe elektryczne zespoły trakcyjne, najdłuższe jakie mogą się zmieścić przy peronach na trasie do Lotniska. Mimo to w szczycie ciężko jest wejść do pociągów. Coraz częściej pojawiają się kwestie zasadności zwiększenia częstotliwości do 20 minut po zakupie większej liczby taboru. Kolej odzyskała w końcu pozycję środka transportu pierwszego wyboru w podróżach z Wieliczki do Krakowa. Jednak zanim to osiągnęła musiała przejść długą trudną drogę.









































































































































































